Indie

March 18, 2009

W latach dwudziestych ubiegłego wieku archeologowie prowadząc wykopaliska na terenie Indii odkryli szczątki dwóch starożytnych miast, Mohendżo-Daro i Harappy. To między innymi pozwoliło ustalić, że w dolinie Indusu już w III tysiącleciu p.n.e., a konkretnie w latach 2500-1700 powstawała jedna z najbardziej rozwiniętych starożytnych cywilizacji.
Dwa miasta, do których szczątków dokopali się archeologowie, świadczą bardzo dobrze o poziomie rozwoju ich antycznych mieszkańców. Wyposażone były w wodociągi i kanalizację, otoczone obwarowaniami, a budynki wznoszono z wypalanej cegły. Świątynie ozdabiały piękne rzeźby.

Mieszkańcy starożytnych Indii mieli wiele zajęć, przede wszystkim pracowali w polu uprawiając zboża – jęczmień i pszenicę oraz bawełnę; hodowali także bydło. Kwitło rzemiosło i handel, po surowce jeżdżono np. do Tybetu, skąd przywożono złoto, cynę, kamienie i miedź.

Około 1500 r. p.n.e. ludy indyjskie zostały podbite przez plemię Ariów, o wiele bardziej rozwinięte pod względem techniki wojennej. Kilka wieków minęło, zanim Ariowie opanowali cywilizację Indusu, nie można jednak mówić o całkowitym jej zdominowaniu, ponieważ najeźdźcy nie zdołali oprzeć się wpływom kultury indyjskiej. Wytworzyli na przykład system czterech kast, który to podział wygasł dopiero w połowie ubiegłego wieku. Każdy mieszkaniec Indii rodził się w konkretnej kaście i nie było możliwości, żeby się z niej przedostać na wyższe szczeble drabiny społecznej, natomiast można było zostać wyrzuconym. Najwyższą, jak i najbardziej uprzywilejowaną kastę tworzyli kapłani, zwani braminami oraz wojownicy (kszatriowie). Na drugą kastę składali się wolni chłopi i rzemieślnicy pracujący w zawodzie, noszący nazwę wajsjów, w skład trzeciej wchodziła siudra, czyli ludność podbita. Czwartą i najniższą kastę stanowili niewolnicy – jeńcy wojenni. Poza wszelkimi podziałami znajdowali się tzw. niedotykalni, czyli pariasi, a więc wszyscy ci, których z kasty usunięto, a także zajmujący się niegodnymi zawodami (a za takich w Indiach uważani byli ludzie trudniący się pracą przy zmarłych lub też zabijaniem zwierząt).

Mniej więcej do 500 r. p.n.e. ludność indyjska mieszkała w małych państewkach, którymi zarządzali królowie. Częste były waśnie i wojny między poszczególnymi państwami, jak również najazdy ludów z okolicznych ziem. Do największych agresorów zaliczyć można np. Persów, którzy zajęli część Indii – dolinę Indusu oraz Pendżab. Państwa indyjskie zostały zjednoczone ok. 312 r. p.n.e. – powstało jedno królestwo, na którego czele stanęła dynastia Maurjów (lata ok. 320 do ok. 185 p.n.e). Najwybitniejszym, ale też najokrutniejszym władcą z tej dynastii był Asioka, natomiast ostatnim – Bryhandrata. Później państwo indyjskie osłabło, nękane przez najazdy plemion baktryjskich. Pod koniec V w. n.e. podbili je Hunowie.

Indie od zawsze były państwem politeistycznym. Najstarszą znaną religia jest wedyzm – wiara oparta na czterech księgach Wedy, powstałych ok. 5000 lat temu. Pierwsi wyznawcy tej religii czcili siły przyrody oraz harmonię wszechświata, kolejni z czasem spersonifikowali abstrakcyjne pojęcia, kreując np. demony i geniusze. Następnie po najeździe Ariów zaczęto wierzyć w bóstwa wody, ognia, wiatru i słońca. Ariowie wyznawali także animizm – wiarę w istnienie duszy, którą posiadali ludzie, ale również zwierzęta, rośliny oraz elementy krajobrazu.

Jako kolejna religia powstał braminizm – mniej więcej ok. VI w. p.n.e., wykształcił się on z wedyzmu, ale nie polegał już na personifikacjach sił natury. Głównym bóstwem był dawca życia – Brahma, z nim też spotykały się dusze po śmierci. Śmierć jednak nie była tak ostatecznym pojęciem, do jakiego jesteśmy przyzwyczajeni, a to za sprawą wiary w reinkarnację – wędrówkę dusz. Dusza wędrowała przez wiele etapów w poszukiwaniu ukojenia, a to jak zachowywał się człowiek podczas życia – jednego z etapów – wpływało na jego kolejne wcielenie. Z braminizmu wykształcił się hinduizm – religia, o dziwo, monoteistyczna, ale tylko do czasu. Wkrótce wyznawcy podzielili się, ponieważ jedni za ważniejsze bóstwo uznawali Wisznu (reprezentującego trwałość i porządek świata), natomiast drudzy – Sziwę (zagładę świata).

W VI w. p.n.e. powstała inna jeszcze religia – buddyzm, nazwana tak od jej założyciela – Buddy. Uczniowie Buddy stale dążyli do absolutnej mądrości oraz nirwany – stanu całkowitego spokoju, respektowali również pięć zakazów oraz cztery szlachetne prawdy i stąpali Szlachetną Ośmiostopniową Ścieżką. Buddyzm szybko stał się bardzo popularny, głównie ze względu na bardzo pozytywne założenia i więź, jaka wytwarzała się między wyznawcami.

Do osiągnięć cywilizacji starożytnych Indii należą z pewnością słynne na całym świecie szachy, jak również cyfry arabskie. Zajmowano się medycyną i matematyką. Największymi naukowcami byli kapłani, którzy nieraz całe życie spędzali na dokształcaniu się.

Źródła:
S. Sprawski, M. Pawlak, Cywilizacje starożytne, Kraków 2005.

Autor: Anna Łabudzińska