Chiny

March 18, 2009

Cywilizacja Chin osiągnęła bardzo wysoki poziom rozwoju nauki i techniki. Jak wiele innych starożytnych kultur, swoje istnienie może zawdzięczać rzece, a właściwie dwóm rzekom: Huang-Ho i Jangcy. W dolinach tych rzek już w V tysiącleciu p.n.e. pojawili się pierwsi osadnicy. Byli to rdzenni Chińczycy oraz liczne plemiona mandżurskie i tybetańskie. Początkowo zajmowali niewielki obszar, a ich głównym zajęciem było rolnictwo, czemu sprzyjał chłodny klimat i żyzne, lessowe gleby. Rolnicy lepsze warunki znajdowali nad Huang-Ho, lecz budowali swoje siedziby również nad Jangcy. Osady rosły i potężniały zmieniając się w królestwa, handlowały ze sobą i wspomagały się wzajemnie w osiągnięciach. Już w tak wczesnym okresie starożytni Chińczycy dokonali wielu usprawnień, między innymi pracowali nad osuszaniem gruntu pod uprawę ryżu, zbóż oraz warzyw, budowali kanały nawadniające i używali żelaznych narzędzi. Zjednoczenia licznych królestw dokonała dynastia Ts’in (od której utworzono nazwę państwa – Chiny) lub dynastia Qin. Historycy dokumentują jednak, że rozkwit państwa starochińskiego nastąpił w II w. p.n.e. za panowania dynastii Shang.

Kolejne wieki przyniosły dalszy rozwój państwa – powiększyło się ono o dalsze obszary, wchłaniając m.in. tereny Mandżurii i Mongolii. Szczególnie dużo zdarzyło się za panowania Szy Huang-Ti w III w. p.n.e. Władca ten zjednoczył państwo po raz kolejny i utworzył scentralizowaną monarchię, znosząc jednocześnie dziedziczność urzędów. On również zlecił budowę Chińskiego Muru. Królestwo stało się cesarstwem, a władca nazywany był przez poddanych Synem Niebios; cesarzy czczono prawie na równi z bogami, zwłaszcza że dla przydania sobie boskości często przez całe panowanie nie opuszczali pałacu. Nie powstrzymywało ich to jednak przed utrzymywaniem kontroli nad państwem – cesarz był także głównym dowódcą armii, mianował urzędników i kierował polityką państwową.

Ważną warstwą społeczną w państwie starochińskim byli urzędnicy, pełniący rolę arystokracji. Dla nich pracowali chłopi – warstwa najniższa – trudniący się przede wszystkim rolnictwem, uprawiali swoje niewielkie kawałki ziemi oraz grunty należące do szlachty. Arystokracja bogaciła się też dzięki składanym przez chłopów daninom. Ci uciskani i wyzyskiwani często organizowali powstania. Gdzieś pomiędzy chłopstwem a arystokracją plasowali się rzemieślnicy, a zupełnie poza społeczeństwem – niewolnicy, których liczba wahała się zależnie od tego, czy państwo prowadziło z kimś wojnę czy nie.

Dwie religie, a właściwie dwa duże nurty filozoficzne wywarły bardzo duży wpływ na życie społeczne starożytnych Chin. Pierwszym był konfucjanizm, nurt filozoficzno-etyczny zapoczątkowany przez Konfucjusza (551-479 r. p.n.e.). Do jego głównych założeń należały: harmonia życia, miłość i szacunek do bliźniego, działanie oparte na roli rozumu, dobro, sprawiedliwość i poddanie się woli, a także nauczanie zasad dobrego postępowania. Na pierwszym, głównym miejscu stawiano człowieka i jego wrodzone zdolności, których powinien używać, aby kierować własnym losem. Każdy człowiek posiadał też obowiązki rodzinne, państwowe lub społeczne i nie ważne było, jakie dany człowiek zajmował miejsce w społeczeństwie. Konfucjanizm od 195 r. p.n.e. stał się religią państwową, a opierał się na Czteroksięgu i Pięcioksięgu.

Inny myśliciel Lao-Cy stał się założycielem taoizmu, religii nie mniej popularnej. Taoizm pomijał rolę człowieka skłaniając się raczej ku podporządkowaniu życia wyznawców duchowo-materialnej harmonii świata. Według taoizmu człowiek miał znikomy wpływ na swój los i sam nie był zdolny dojść do doskonałości. Należało żyć zgodnie z tao – najwyższym bytem moralnym, wyznawać czystość i prostotę, żyć skromnie i samotnie.

Niezwykle rozwinięta cywilizacja Chin już na samym początku swojego istnienia dokonała kilku istotnych wynalazków, a wiele z jej osiągnięć przeszło do historii i jest docenianych po dziś dzień. Już w II tysiącleciu wytapiano brąz oraz używano żelaznego pługa do orania ziemi. Chińczycy umieli wytwarzać paliwo z ropy naftowej i gazu ziemnego oraz produkować porcelanę, z czym wiąże się konieczność osiągania bardzo wysokiej temperatury. W związku z tym rozwijało się też hutnictwo. Hodowano jedwabniki, z których kokonów wyrabiano niezwykle delikatną tkaninę – jedwab. Ten materiał, jak również różne przedmioty wykonane z żelaza i kości słoniowej były często sprzedawane ludom z Bliskiego Wschodu i Europy. W średniowieczu przewożono je „jedwabnym szlakiem”. W II w. p.n.e. odkryto tajemnicę wyrobu papieru, około dziesięć wieków później – druk i papierowe pieniądze. Chińczycy nie byli też bezbronni na placu boju, mieli gazy trujące i proch strzelniczy.

Nie można nie wspomnieć o Murze Chińskim, którego budowę rozpoczęto za panowania cesarza Szy Huang-Ti, a zakończono około dwa tysiące lat później. Mur biegnie od Morza Żółtego do gór Nanshan, a jego długość (razem z odgałęzieniami) wynosi ok. 6300 km. Powstawał przy ogromnym trudzie zaangażowanych przy jego budowie chłopów i żołnierzy, a materiały, z jakich go wzniesiono, to glina, żwir, kamienie oraz cegły.

Wysoki rozwój kultury i nauki sprawił, że cywilizacja chińska nie zniknęła w mrokach historii, ale przetrwała, a wiele z jej osiągnięć ułatwia nam życie także i dziś.

Źródła:
S. Sprawski, M. Pawlak, Cywilizacje starożytne, Kraków 2005.
Kolekcja „Życie Świata” (dział Dzieje Świata: Chiny).

Autor: Anna Łabudzińska